Circulariteit staat hoog op de agenda van veel woningcorporaties, bouwbedrijven en overheden. Maar hoe maak je de stap van ambitie naar uitvoering? Tijdens het webinar ‘De waarde van circulair bouwen voor woningcorporaties’ nam Tomas Peeters, adviseur circulaire bouw en circulaire economie, deelnemers mee in vogelvlucht langs de belangrijkste argumenten, hulpmiddelen en praktijkvoorbeelden om circulaire keuzes concreet onderdeel te maken van het dagelijks werk.  

Deze webinar werd georganiseerd vanuit de Pioneering NextGen-community. De aanleiding was een vraag die steeds vaker terugkomt bij jonge professionals: hoe geef je circulariteit een plek in projecten, aanbestedingen en uitvragen, zodat het verder gaat dan goede intenties alleen?  

Circulariteit is geen doel op zich 

Een belangrijke boodschap van Tomas is dat circulariteit vooral een middel is. Een middel om klimaatverandering tegen te gaan, om slimmer om te gaan met schaarse grondstoffen en om gebouwen toekomstbestendig te maken. Volgens Tomas is de noodzaak daarom simpel: de bouwsector veroorzaakt nog steeds veel CO₂-uitstoot en de beschikbaarheid van materialen staat steeds verder onder druk. Dat vraagt om andere keuzes en een andere manier van bouwen. Volgens Tomas biedt dat juist een kans: ”als we onze manier van bouwen toch moeten aanpassen, waarom zouden we dat dan niet direct circulair doen?” 

Begin met andere vragen stellen 

Circulair bouwen begint volgens Tomas niet bij nieuwe materialen, maar bij het stellen van de juiste vragen. Heb je daadwerkelijk een nieuw gebouw nodig? Kun je bestaande gebouwen transformeren of renoveren? Kun je materialen hergebruiken voordat je nieuwe grondstoffen inzet?  

Daarbij helpt de bekende R-ladder, een hulpmiddel dat circulaire strategieën overzichtelijk maakt. De ladder loopt van het voorkomen van materiaalgebruik tot hergebruik, reparatie, renovatie en uiteindelijk recycling. Het grote voordeel is dat de R-ladder circulariteit bespreekbaar maakt, zowel binnen projecten als op strategisch niveau.  

 Het Nieuwe Normaal als gezamenlijke taal 

Veel organisaties willen wel circulair werken, maar worstelen met de vraag hoe je dat meetbaar maakt. Tomas was zelf betrokken bij de ontwikkeling van Het Nieuwe Normaal (HNN), een breed gedragen raamwerk waarmee organisaties prestaties rond circulair bouwen kunnen meten en vergelijken. 

Volgens Tomas zit de kracht van HNN in het creëren van een gezamenlijke taal. Met indicatoren en prestatieniveaus wordt inzichtelijk wat “goed” presteren betekent. Dat maakt het makkelijker om circulariteit op te nemen in beleid, projecten en aanbestedingen. Bovendien helpt het opdrachtgevers en opdrachtnemers om dezelfde verwachtingen te hanteren.  

Praktijkvoorbeelden dichtbij huis  

Dat circulair bouwen niet alleen theorie is, bleek uit verschillende praktijkvoorbeelden. Zo lichtte Tomas een project van woningcorporatie Wonion in Varsseveld toe. Hier worden 39 modulaire woningen gerealiseerd met een hoog aandeel biobased materialen, herbruikbare funderingen en aandacht voor een prettige leefomgeving. Circulariteit wordt daarbij gecombineerd met sociale doelen, zoals levensloopbestendige woningen en een groene omgeving.  

Ook wooncomplex Valkensteyn van Woonstad Rotterdam passeerde de revue. Dit project laat zien dat circulaire keuzes kunnen bijdragen aan meerdere maatschappelijke opgaven tegelijk, van CO₂-reductie tot gezondheid en leefkwaliteit.  

Is circulair bouwen duurder? 

Een van de meest interessante discussies ontstond tijdens de vragenronde. Een deelnemer van een woningcorporatie bracht een herkenbaar dilemma naar voren: in de praktijk lijken circulaire oplossingen vaak duurder dan traditionele bouwmethoden.  Tomas erkende die realiteit. Het veranderen van processen vraagt tijd, nieuwe kennis en soms extra investeringen. Daardoor zijn de kosten aan de voorkant vaak hoger.  

Tegelijkertijd pleitte hij ervoor om niet alleen naar één project te kijken, maar naar de lange termijn. Wanneer onderhoudskosten, restwaarde van materialen en toekomstige risico’s worden meegenomen, kan een circulaire oplossing juist aantrekkelijker uitpakken.  

Dat vraagt ook om een andere manier van rekenen. Niet alleen kijken naar bouwkosten, maar naar de totale kosten gedurende de hele levensduur van een gebouw. Daarbij spelen begrippen als Total Cost of Ownership (TCO), restwaarde en materiaalbanken een steeds grotere rol. 

Collega’s meenemen begint bij hun belangen 

Tot slot ging Tomas in op een vraag die veel deelnemers herkenden: hoe krijg je collega’s mee? Zijn advies was helder. Maak gebruik van wat er al is, sluit aan bij bestaande initiatieven en stem je verhaal af op je doelgroep. Een bestuurder kijkt anders naar circulariteit dan een projectleider of uitvoerder. Door aan te sluiten bij hun belangen ontstaat sneller draagvlak.  

Daarnaast hoeft verandering niet altijd top-down te beginnen. Ook kleine stappen binnen projecten kunnen laten zien wat werkt. Succesvolle voorbeelden helpen vervolgens om circulariteit verder in de organisatie te verankeren.  

De belangrijkste les 

De rode draad van het webinar? Wacht niet tot alles perfect is uitgewerkt. Er zijn inmiddels voldoende handvatten, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen beschikbaar om vandaag nog aan de slag te gaan. Circulariteit wordt pas waardevol wanneer het onderdeel wordt van de keuzes die dagelijks worden gemaakt, in projecten, aanbestedingen en organisaties.  

Een mooie conclusie voor de NextGen-community én voor iedereen die werkt aan de toekomst van de gebouwde omgeving.