De energietransitie vraagt om grote stappen in korte tijd. Om de uitstoot van CO₂ te verminderen en woningen toekomstbestendig te maken, is de overstap naar duurzame verwarmingssystemen noodzakelijk. Gemeenten spelen hierin een belangrijke rol door inwoners te ondersteunen bij de overgang naar aardgasvrij wonen op een manier die haalbaar, betaalbaar en begrijpelijk is.
Met behulp van subsidies zijn veel particuliere woningen beter geïsoleerd en voorbereid op verdere verduurzaming. De volgende stap, het toepassen van een hybride of all-electric warmtepomp, is echter ingrijpender. Voor veel woningeigenaren is deze stap nieuw. De techniek is onbekend, de investering aanzienlijk en de gevolgen voor comfort en energierekening zijn niet altijd duidelijk.
De Gemeente Hardenberg wil juist in deze fase drempels wegnemen en bewoners ondersteunen bij het maken van een weloverwogen keuze.
In samenwerking met Stichting Pioneering voert de gemeente Hardenberg een verdiepend praktijkonderzoek uit om inzichten uit bewonerservaringen en de prestaties van warmtepompen te benutten voor beleid en communicatie. Door uitvoering en onderzoek te combineren ontstaat een realistisch beeld van wat deze overstap in de praktijk betekent.
De Gemeente Hardenberg heeft eind 2025 een aanvullende subsidieregeling beschikbaar gesteld om woningeigenaren te ondersteunen bij de overstap naar een hybride of all-electric warmtepomp. Naast de landelijke ISDE-subsidie kunnen inwoners gebruikmaken van een extra gemeentelijke bijdrage tot 4.000 euro. De regeling was bedoeld voor koopwoningen met een WOZ-waarde tot 309.000 euro, gebaseerd op peiljaar 2022, en is gericht op het verlagen van de financiële drempel voor deze volgende stap in verduurzaming.
De ambitie van de gemeente was om met deze regeling honderd woningen te ondersteunen. Hiervoor is een budget van 250.000 euro gereserveerd vanuit de Regio Deal Zuidwest Drenthe.
De uitvoering van de regeling heeft de basis gevormd voor het praktijkonderzoek. Woningeigenaren die gebruikmaken van de subsidie worden benaderd om, op vrijwillige basis, deel te nemen aan het onderzoek. Met deze groep wordt gekeken naar hun ervaringen met het besluitvormingsproces, de installatie en het gebruik van de warmtepomp, evenals naar het energieverbruik en de effecten op de energierekening.
Daarnaast wordt verkend in hoeverre het mogelijk is om ook woningeigenaren die geen gebruikmaken van de regeling te betrekken bij het onderzoek. Door waar mogelijk inzicht te krijgen in hun overwegingen en afwegingen, ontstaat een breder beeld van de factoren die van invloed zijn op deelname. Deze combinatie van inzichten uit zowel deelnemende als niet-deelnemende huishoudens draagt bij aan beter onderbouwde keuzes voor toekomstige communicatie en beleidsontwikkeling.
Leren door te doen
Deze aanpak is nadrukkelijk bedoeld als leertraject. De centrale vraag is hoe de ervaringen uit deze praktijk kunnen worden vertaald naar toekomstig beleid.
Onderzoekslijn 1: inzicht in het beslisproces van bewoners
In de eerste onderzoekslijn staat het beslisproces van woningeigenaren centraal. Er zal gekeken worden hoe de communicatiestrategie en de ingezette ondersteunende middelen in de klantreis worden ervaren. Ook wordt onderzocht welke factoren voor bewoners doorslaggevend zijn om wel of niet deel te nemen aan de regeling en in hoeverre de aanpak de beoogde doelgroep bereikt.
Op basis van analyses, vragenlijsten en evaluaties worden lessen uit de praktijk opgehaald. Deze worden vertaald naar concrete aanbevelingen voor toekomstige communicatie en beleidsontwikkeling.
Onderzoekslijn 2: energieverbruik en kosten
De tweede onderzoekslijn richt zich op het daadwerkelijke energieverbruik, de energierekening en het terugverdienmodel van hybride en all-electric warmtepompen. Op vrijwillige basis nemen bewoners deel aan een eenvoudige monitoring. Hierbij worden verbruiken vóór en na installatie met elkaar vergeleken en worden gedurende langere tijd maandelijkse gegevens verzameld.
Daarnaast vinden interviews plaats over ervaringen met het installatieproces, het gebruiksgemak en het comfort van het nieuwe verwarmingssysteem. Een belangrijk voordeel voor bewoners is dat de werking en inregeling van de warmtepomp gedurende het onderzoek worden gevolgd. Waar nodig geeft Pioneering via de energiecoach terugkoppeling, zodat installateurs kunnen bijsturen.
De resultaten worden geanonimiseerd verwerkt en vormen de basis voor een realistisch en onderbouwd verhaal over kosten, verbruik en comfort. Dit eerlijke verhaal helpt toekomstige woningeigenaren bij het maken van een weloverwogen keuze.
De kern van dit project is het ontwikkelen van een onderbouwd en realistisch beeld van wat de overstap naar een hybride of all-electric warmtepomp in de praktijk betekent voor woningeigenaren. Door ervaringen van bewoners te combineren met feitelijke gegevens over energieverbruik, kosten, comfort en technische werking ontstaat het zogenoemde ‘eerlijke verhaal’. Dit verhaal laat zien wat bewoners daadwerkelijk meemaken, waar zij tegenaan lopen en wat een warmtepomp in het dagelijks gebruik oplevert.
De impact van het project ligt in het zichtbaar maken van deze praktijkervaringen. Voor deelnemende bewoners betekent dit beter inzicht in hun eigen situatie. Zij krijgen zicht op het functioneren van hun installatie, hun energieverbruik en de effecten op comfort en energierekening. Dit draagt bij aan realistische verwachtingen en helpt om installaties goed te gebruiken en waar nodig bij te stellen.
Voor toekomstige woningeigenaren ontstaat een herkenbaar en concreet referentiekader. In plaats van abstracte cijfers of algemene aannames biedt het project praktijkvoorbeelden uit Hardenberg. Dit helpt andere inwoners om beter te begrijpen wat de overstap naar een warmtepomp in hun eigen situatie kan betekenen en ondersteunt hen bij het maken van een weloverwogen keuze.
Voor de Gemeente Hardenberg levert het project inzicht op in hoe communicatie, ondersteuning en techniek in de praktijk samenkomen. De combinatie van ervaringen van deelnemers en, waar mogelijk, niet-deelnemers laat zien welke factoren bepalend zijn in het besluitvormingsproces en hoe technische prestaties zich verhouden tot verwachtingen. Deze inzichten geven de gemeente een feitelijke en geloofwaardige basis voor het vertellen van het eerlijke verhaal richting inwoners.
De rol van Pioneering
Binnen dit project vervult Stichting Pioneering een onafhankelijke onderzoeksrol. Pioneering brengt bewonerservaringen en technische gegevens samen en analyseert deze in samenhang. De focus ligt daarbij op twee aspecten. Enerzijds onderzoekt Pioneering hoe bewoners de communicatie en begeleiding ervaren en welke informatie voor hen doorslaggevend is in het maken van keuzes. Anderzijds richt het onderzoek zich op de technische werking van de warmtepomp, het energieverbruik en de relatie met comfort en kosten.
