Op vrijdag 5 september vond de zesde masterclass Integrale Aanpak plaats. Gemeenten, netbeheerders en andere partners kwamen bijeen om te werken aan een steeds urgenter thema: de samenwerking rondom ondergrondse infrastructuur in de openbare ruimte. De maatschappelijke opgaven rond de inrichting en het beheer van de leefomgeving om een andere manier van werken – sámen, integraal en met oog voor elkaars processen. In deze Masterclass komt de integrale samenwerking tussen gemeenten en nutspartijen aan bod.

Noodzaak van integratie

Na een welkom door Jan Wienk trapte Robin de Graaf de ochtend inhoudelijk af met een inspirerende bijdrage. Hij schetste de veelheid aan uitdagingen in de openbare ruimte: extreem weer, woningtekorten, de energietransitie met de bijbehorende uitdagingen in de ondergrond, achteruitgang van biodiversiteit en de beschikbaarheid van grondstoffen. In zijn kernboodschap citeerde hij Einstein: “We kunnen onze problemen niet oplossen met dezelfde denkwijze waarmee ze zijn ontstaan.” De oplossing ligt in een integrale aanpak. Daarbij kijken we naar twee onderwerpen:

1. Hoe vertalen we bestuurlijke of beleidsmatige doelstellingen en ambities naar concrete bouwstenen voor de voorbereiding, aanbesteding en realisatie (verticale integratie)
2. Hoe kunnen verschillende disciplines binnen organisaties en organisaties onderling integraal samenwerken (horizontale integratie).

Wat moet er organisatorisch veranderen om structuren en processen aan te passen om verticale en horizontale integratie mogelijk te maken.Een uniforme en integrale aanpak levert tastbare voordelen op, waarvan versnelling, optimale capaciteitsinzet, minder maatschappelijke overlast en een betere werksfeer de meest urgente zijn.

Tot slot gaf Robin een doorkijk naar de toekomst: een driejarig programma waarin onderzoek, de inzet van afstudeerstudenten en trainingen een belangrijke rol krijgen om de integrale aanpak verder te verankeren.

Bekijk hier de presentatie.

Werksessie: verdiepen in drie thema’s

Het tweede deel van het programma stond in het teken van actieve uitwisseling. In drie rondes van twintig minuten werkten deelnemers aan drie tafels rond de thema’s verticale integratie, horizontale integratie en organisatie. Per thema werden leervragen, mogelijke casussen en afstudeermogelijkheden in kaart gebracht.

Verticale integratie – belangrijkste opbrengsten

• Behoefte aan een regionale roadmap die koers en stappen concreet maakt en breed commitment krijgt.
• Het ontbreekt vaak aan een tactische laag die beleid naar uitvoering vertaalt; dit belemmert ook horizontale samenwerking.
• Uniformiteit in aanpak tussen gemeenten en nutsbedrijven is noodzakelijk.
• Systems Engineering kan helpen, mits organisatiestructuur en verantwoordelijkheden helder zijn.
• Verticale integratie is een voorwaarde voor succesvolle horizontale integratie.
• Casus: samenwerking met woningcorporaties biedt kansen.
• Voor studenten: onderzoek naar de noodzakelijke stappen om verticale en horizontale integratie te verbinden.

Horizontale integratie – belangrijkste opbrengsten

• Samenwerking is vooral relevant bij combiprojecten; start al in de initiatieffase.
• Voorwaarde voor horizontale samenwerking: duidelijke keuzes en aansturing in de top van de organisatie.
• Beleid moet beter vertaald worden naar concrete projecteisen; de tactische laag ontbreekt vaak.
• Analyse van overlegstructuren kan leiden tot een slankere organisatie en betere besluitvorming.
• Casussen: projecten in Hengelo (Breemarsweg, Bankastraat, Mariastraat), Losser (Centrumproject, Enschedesestraat) en Enschede (Het Lang, Stationsplein), naast kleinere woningbouwprojecten.
• Voor studenten: evaluaties van lopende projecten, procesvergelijkingen tussen gemeenten en nutsbedrijven en het ontwikkelen van een uniform werkproces.

Organisatie – belangrijkste opbrengsten

• Noodzaak van leiderschap en sturing op houding, gedrag en competenties.
• Continuïteit in sleutelrollen is cruciaal voor kennisborging, ondanks wisselingen in de praktijk.
• Regievoering vraagt om heldere contactstructuren: minder versnippering, meer centralisatie.
• Belang van uniforme processen en heldere afspraken (AVOI).
• Integrale samenwerking in de initiatieffase voorkomt dubbel werk en verhoogt kwaliteit.
• Casus: pilots bij nieuwbouw- en reconstructieprojecten.
• Voor studenten: in kaart brengen van parallelle processen en overlap binnen organisaties.

Opbrengst en vooruitblik

De masterclass leverde waardevolle inzichten op die direct richting geven aan de vervolgstappen. De rode draad is duidelijk: zonder een sterke tactische laag en goede verticale vertaling van beleid naar praktijk, komt horizontale samenwerking niet van de grond. Daarnaast vraagt integraliteit om organisatorische veranderingen en nieuw leiderschap.

De opbrengsten worden meegenomen in de voorbereiding van een meerjarig programma waarin pilots, onderzoek en opleidingen centraal staan. Hiermee wordt de beweging richting een uniforme, integrale aanpak verder versterkt – met als doel sneller, slimmer en duurzamer te werken aan de complexe opgaven in de openbare ruimte.