Hoe zorg je ervoor dat groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie niet pas aan het einde van een project aandacht krijgen, maar vanaf de start worden meegenomen? Tijdens het webinar Hoe benut je de kansen van de buitenruimte al in de uitvraag? nam Anneke Coops, landschapsarchitect en adviseur natuurinclusief bouwen bij Het Oversticht, deelnemers mee in de mogelijkheden om de buitenruimte een volwaardige plek te geven binnen bouw- en gebiedsontwikkelingen.

Volgens Anneke begint een toekomstbestendige leefomgeving niet bij gebouwen, maar bij de omgeving waarin mensen wonen, werken en samenkomen. Gezonde, groene steden en dorpen dragen bij aan het opvangen van klimaatverandering, versterken de biodiversiteit, bevorderen sociale samenhang en hebben een positief effect op onze gezondheid.

Groen als antwoord op meerdere opgaven

Tijdens de webinar werd duidelijk hoe sterk verschillende maatschappelijke uitdagingen met elkaar verbonden zijn. Een antwoord op de klimaatopgave, verstening van steden en dorpen, herstel van biodiversiteit, sociale samenhang en een gezonde samenleving kan namelijk zijn: “meer groen”.

Extreem weer, zoals hitte, droogte en piekbuien, komt steeds vaker voor. Groen kan hierin een belangrijke rol spelen door verkoeling te bieden, water vast te houden en de leefomgeving prettiger te maken.

Aan de hand van verschillende voorbeelden liet Anneke zien hoe relatief eenvoudige ingrepen al een groot verschil kunnen maken. Denk aan meer bomen in woonwijken, groene gevels, waterberging in de openbare ruimte en meer variatie in beplanting. Een groene omgeving biedt niet alleen voordelen voor natuur, maar ook voor de mens. Het creëert ruimte voor ontmoeting, beweging en versterkt sociale cohesie.

Een belangrijke inspiratiebron hierbij is de zogenoemde 3-30-300-regel: vanuit iedere woning zicht op minimaal drie bomen, 30% boomkroonbedekking in de wijk en een kwalitatieve groene ruimte binnen 300 meter van iedere woning.

Natuurinclusief bouwen vraagt om andere keuzes

Een belangrijk onderdeel van de presentatie was natuurinclusief bouwen. Waar gebouwen vroeger vanzelf ruimte boden aan vogels, vleermuizen en insecten, zijn moderne gebouwen vaak zo strak en gesloten ontworpen dat deze mogelijkheden verdwijnen. Anneke liet zien dat gebouwen juist weer onderdeel kunnen worden van het ecosysteem door ruimte te maken voor nestvoorzieningen, groene gevels en biodiversiteit.

Praktijkvoorbeeld: Tuinen van Zandweerd

Als inspirerend voorbeeld werd de wijk Tuinen van Zandweerd in Deventer uitgelicht. In deze wijk staat de kernwaarde ‘natuurlijk’ centraal en werd gewerkt met een puntensysteem voor natuurinclusief bouwen. Bewoners en ontwikkelaars worden hiermee gestimuleerd om maatregelen toe te passen die bijdragen aan biodiversiteit en klimaatadaptatie. Denk aan nestvoorzieningen voor vogels en vleermuizen, groene hagen in plaats van schuttingen, het lokaal vasthouden van water en het versterken van bestaande groenstructuren. Vrijwel iedere woning beschikt over meerdere nestvoorzieningen voor gebouwgebonden soorten. Het voorbeeld liet zien hoe ambities rondom groen en natuur niet alleen inspirerend kunnen worden beschreven, maar ook concreet kunnen worden vastgelegd en beoordeeld binnen een uitvraag of gebiedsontwikkeling.

Ook innovatieve oplossingen zoals groene daken, blauwe daken en zogenoemde bruine daken kwamen aan bod. Bij een bruin dak wordt de aanwezige bodem van de bouwlocatie hergebruikt op het dak, waardoor planten en dieren beter kunnen terugkeren in het gebied.

De buitenruimte meenemen in de uitvraag

Voor professionals die werken aan aanbestedingen, gebiedsontwikkeling of woningbouwprojecten gaf Anneke verschillende praktische tips mee om de buitenruimte vroegtijdig mee te nemen in een uitvraag:

• Inventariseer eerst de bestaande situatie, zoals aanwezige bomen, dieren en bodemkwaliteit.
• Gebruik, herstel en versterk groenblauwe structuren, pas de 3-30-300 regel toe en houd water vast.
• Denk na over mogelijkheden voor gevel- en dakgroen.
• Maak autovrije /luwe klimaatadaptieve groene woonstraten voor voetganger en fietsers (met wadi’s/open bestrating) en concentreer het parkeren buiten het straatbeeld.
• Maak collectief groen met routes en speel- en ontmoetingsplekken.
• Maak bebouwing met nestvoorzieningen en groene daken en gevels.
• Gebruik streekeigen beplanting, hagen/struiken en bomen.

En voor de dieren geeft ze aan dat het een samenspel is van 3 belangrijke punten:

1. Maak schuil- en nestplaatsen voor dieren.
2. Zorg voor voldoende voedsel voor dieren in de omgeving.
3. Creëer een rijkere biodiversiteit.

Volgens Anneke is het belangrijk om niet alleen naar het gebouw zelf te kijken, maar juist naar de samenhang tussen gebouw, buitenruimte, natuur en gebruikers.

Natuur is niet netjes

Tijdens de afsluitende discussie gaf Anneke nog één belangrijke boodschap mee. Volgens haar moeten we als samenleving af van het “netheidssyndroom”: de neiging om alles strak, opgeruimd en onderhoudsarm te willen inrichten.

“Meer waardering voor een natuurlijke omgeving begint al bij de jongste generatie. Als kinderen niet leren om van natuur te houden, zullen ze dat later ook minder waarderen.”

Door natuur een vanzelfsprekende plek te geven in onze woon- en werkomgeving kunnen we werken aan gezondere, aantrekkelijkere en toekomstbestendige leefomgevingen.

Meer weten?

Tijdens de webinar werd ook de brochure Natuurinclusief (ver)bouwen 2.0 van Het Oversticht besproken. Deze publicatie bevat praktische handvatten en inspirerende voorbeelden voor architecten, ontwikkelaars, woningcorporaties, gemeenten en andere professionals die aan de slag willen met natuurinclusief bouwen.

Over de Pioneering Summer School

Zin om deze zomer je kennis een boost te geven? De Pioneering Summer School wordt speciaal georganiseerd voor onze NextGen Community, maar staat open voor iedereen die interesse heeft! 

De NextGen Community werkt dit jaar aan de ontwikkeling van de “NextGen Uitvraag”, gebaseerd op twee voorbeeldcasussen van WBO Wonen. Daarmee onderzoeken we hoe aanbestedingen meer ruimte kunnen bieden voor innovatie en duurzaamheid, zonder de noodzakelijke kaders los te laten. Tijdens de Summer School verdiepen de NextGen’ers zich in thema’s die direct raken aan deze uitvraag, zodat zij de opgedane inzichten kunnen vertalen naar concrete adviezen voor de praktijkcases.